Zasiłek opiekuńczy – komu przysługuje i jak go uzyskać?

Zasiłek opiekuńczy przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która musi osobiście przerwać pracę, aby opiekować się chorym dzieckiem, innym chorym członkiem rodziny albo zdrowym dzieckiem do 8 lat w określonych sytuacjach. Świadczenie wynosi 80% podstawy wymiaru, ale obowiązują roczne limity dni i warunek braku innej osoby mogącej zapewnić opiekę.

Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy?

Prawo do świadczenia ma ubezpieczony, czyli między innymi pracownik, zleceniobiorca objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym oraz przedsiębiorca, który zgłosił się do tego ubezpieczenia. Zasiłek zastępuje część dochodu za czas, w którym ubezpieczony nie może wykonywać pracy z powodu osobistej opieki.

Świadczenie może dotyczyć chorego dziecka do 14 lat, dziecka z niepełnosprawnością w określonych przypadkach, innego chorego członka rodziny, a także zdrowego dziecka do ukończenia 8 lat, gdy nieprzewidzianie zamknięto żłobek, klub dziecięcy, przedszkole lub szkołę. Uprawnienie może powstać również wtedy, gdy stały opiekun dziecka nie może się nim zajmować z powodu choroby, porodu albo pobytu w szpitalu.

W przypadku opieki nad innym członkiem rodziny chodzi między innymi o małżonka, rodziców, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci powyżej 14 lat. Co do zasady taka osoba musi pozostawać z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie opieki.

Ile dni zasiłku opiekuńczego przysługuje?

Limit ustala się dla roku kalendarzowego. Zależy on od wieku dziecka, rodzaju opieki i niepełnosprawności podopiecznego:

Limit 60 dni obejmuje łącznie opiekę nad dziećmi, a nie osobno każde dziecko. W przypadku dzieci z niepełnosprawnością oraz innych członków rodziny zastosowanie mogą mieć odrębne limity. Niektóre szczególne okresy, na przykład opieka nad nowo narodzonym dzieckiem przez ojca, gdy matka wymaga hospitalizacji, mogą być wyłączone z podstawowego limitu.

Jak uzyskać zasiłek opiekuńczy krok po kroku?

Procedura zależy od przyczyny opieki, ale zwykle obejmuje dokument medyczny lub oświadczenie oraz właściwy formularz:

1. Udokumentuj przyczynę opieki – przy chorobie dziecka lub członka rodziny lekarz wystawia e-ZLA z tytułu opieki. Przy zamknięciu placówki składa się oświadczenie o nieprzewidzianym zamknięciu. W niektórych sytuacjach potrzebne są także dokumenty potwierdzające chorobę lub pobyt w szpitalu stałego opiekuna.
2. Wypełnij właściwy formularz – formularz Z-15A dotyczy opieki nad dzieckiem, a Z-15B opieki nad innym chorym członkiem rodziny.
3. Przekaż dokumenty właściwemu płatnikowi – pracownik składa je pracodawcy, jeżeli pracodawca jest płatnikiem zasiłków. W pozostałych przypadkach dokumenty trafiają bezpośrednio do ZUS, także elektronicznie za pośrednictwem usług ZUS.
4. Uzupełnij ewentualne wyjaśnienia – ZUS lub pracodawca może poprosić o dodatkowe informacje dotyczące opieki, wspólnego gospodarstwa domowego albo wykorzystanego limitu dni.
5. Odbierz wypłatę – świadczenie wypłaca ZUS albo pracodawca działający jako płatnik zasiłków, po rozpatrzeniu kompletnej dokumentacji.

Warunek braku innego opiekuna ma zasadnicze znaczenie. Zasiłek co do zasady nie przysługuje, jeśli w gospodarstwie domowym jest inna osoba mogąca zapewnić opiekę. Wyjątek dotyczy opieki nad chorym dzieckiem do 2 lat. Sama obecność domownika nie zawsze przesądza o odmowie, ale jego realna możliwość sprawowania opieki może mieć znaczenie. Opieka musi być osobista, a nie tylko formalnie przypisana ubezpieczonemu.

Ile wynosi zasiłek i kto go wypłaca?

Zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. W przypadku pracownika podstawę zwykle ustala się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania konieczności opieki. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej, stosuje się zasady właściwe dla krótszego okresu.

Wypłatę realizuje ZUS albo pracodawca, który jest płatnikiem zasiłków. O tym, kto faktycznie przekazuje pieniądze, decyduje między innymi liczba osób zgłoszonych przez pracodawcę do ubezpieczenia chorobowego. Osoba prowadząca działalność gospodarczą składa dokumenty i otrzymuje świadczenie bezpośrednio z ZUS.

Zasiłek opiekuńczy a świadczenie pielęgnacyjne – to nie to samo

Zasiłek opiekuńczy jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego, wypłacanym za czas krótkotrwałej, osobistej opieki i rozliczanym przez ZUS albo płatnika zasiłków. Jego przyznanie zależy od ubezpieczenia chorobowego, przyczyny opieki oraz limitu dni.

Świadczenie pielęgnacyjne należy do systemu świadczeń rodzinnych i dotyczy opieki nad osobą z niepełnosprawnością na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Wniosek składa się w organie gminy, najczęściej w MOPS lub innym właściwym ośrodku. Nie należy więc używać tych nazw zamiennie. Także zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie wspierające są odrębnymi formami pomocy, kierowanymi do innych osób i przyznawanymi według innych warunków.

Przed złożeniem dokumentów sprawdź trzy rzeczy: czy podlegasz ubezpieczeniu chorobowemu, jaki limit dni dotyczy danej sytuacji oraz czy w gospodarstwie domowym rzeczywiście nie ma innej osoby mogącej zapewnić opiekę. To najczęstsze warunki decydujące o prawie do wypłaty.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani wyjaśnień udzielonych przez ZUS.