ZUS Z-15 – co to jest i kiedy złożyć wniosek o zasiłek opiekuńczy?

ZUS Z-15 to ujednolicony wniosek o zasiłek opiekuńczy. Od 24 października 2026 r. zastąpił formularze Z-15a i Z-15b. Wniosek należy złożyć do płatnika zasiłku, najlepiej razem z dokumentem potwierdzającym konieczność opieki.

Czym jest formularz Z-15?

Druk Z-15 służy do ubiegania się o wypłatę zasiłku opiekuńczego z powodu osobistej opieki nad dzieckiem albo innym członkiem rodziny. Ujednolicenie formularza oznacza, że nie trzeba już wybierać między drukiem Z-15a dotyczącym opieki nad dzieckiem a Z-15b dotyczącym opieki nad innym członkiem rodziny.

Wniosek składa się do płatnika zasiłku. Może nim być pracodawca lub zleceniodawca, a w niektórych przypadkach Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Kiedy przysługuje zasiłek opiekuńczy?

Świadczenie przysługuje ubezpieczonemu, który został zwolniony od pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki. Najczęściej chodzi o następujące sytuacje:

• Dziecko do ukończenia 8 lat – na przykład w razie nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, choroby niani albo pobytu w szpitalu rodzica, który stale zajmuje się dzieckiem.
• Chore dziecko do ukończenia 14 lat – konieczność opieki potwierdza zaświadczenie lekarskie.
• Chore dziecko z niepełnosprawnością do ukończenia 18 lat – wymagane są odpowiednie orzeczenie oraz zaświadczenie lekarskie.
• Dziecko z niepełnosprawnością do ukończenia 18 lat pozbawione opieki z powodu choroby, porodu lub pobytu w szpitalu rodzica albo małżonka stale sprawującego opiekę.
• Inny chory członek rodziny – między innymi małżonek, rodzic, teść, dziadek, wnuk lub rodzeństwo, jeżeli spełnione są ustawowe warunki wspólnego gospodarstwa domowego.
• Dziecko do ukończenia 8. tygodnia życia – w szczególnych przypadkach, gdy matka nie może sprawować opieki, na przykład z powodu pobytu w szpitalu, niezdolności do samodzielnej egzystencji lub porzucenia dziecka.

Jakie dokumenty dołączyć do Z-15?

Sam formularz Z-15 jest niezbędnym wnioskiem o wypłatę świadczenia, ale zwykle trzeba dołączyć także dokument potwierdzający przyczynę opieki. Przy chorobie dziecka lub członka rodziny podstawą jest najczęściej e-ZLA, czyli elektroniczne zaświadczenie lekarskie stwierdzające konieczność opieki.

W zależności od sytuacji płatnik może potrzebować także:

• oświadczenia o nieprzewidzianym zamknięciu żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły;
• dokumentu potwierdzającego chorobę niani albo dziennego opiekuna;
• zaświadczenia dotyczącego pobytu rodzica lub małżonka w szpitalu albo jego choroby;
• orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia o niepełnosprawności wraz z wymaganymi wskazaniami;
• dokumentów potwierdzających szczególną sytuację dotyczącą opieki nad dzieckiem do ukończenia 8. tygodnia życia.

Wniosek powinien wskazywać dni, za które ubezpieczony ubiega się o wypłatę zasiłku. Płatnik ocenia prawo do świadczenia za każdy wskazany dzień. Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, pracodawca może być zobowiązany do przekazania dodatkowego zaświadczenia płatnika składek, na przykład Z-3 w przypadku pracownika.

Kiedy złożyć Z-15 i jakie są terminy?

Przepisy nie wskazują osobnego, krótkiego terminu na złożenie samego formularza Z-15. Najbezpieczniej przekazać go niezwłocznie, razem z e-ZLA lub innym dokumentem potwierdzającym przyczynę opieki. Trzeba odróżnić ten termin od terminu na dostarczenie zaświadczenia lekarskiego oraz od przedawnienia roszczenia.

Uwaga: siedmiodniowy termin dotyczy dostarczenia zaświadczenia lekarskiego, a nie ogólnego terminu na wypełnienie Z-15. Spóźnienie z dokumentem medycznym z przyczyn zależnych od ubezpieczonego może oznaczać obniżenie zasiłku o 25% za wskazany okres. Samo złożenie Z-15 po kilku dniach nie powoduje automatycznie takiego obniżenia, jednak zwlekanie może utrudnić wypłatę świadczenia i doprowadzić do przedawnienia roszczenia.

Jak złożyć Z-15 elektronicznie?

Wniosek można przekazać papierowo albo elektronicznie. Przy wysyłce elektronicznej postępuj w następujący sposób:

1. Zaloguj się do platformy eZUS i wybierz formularz Z-15 albo przygotuj dokument elektroniczny zgodnie z wymaganiami płatnika zasiłku.
2. Wypełnij dane ubezpieczonego, okres opieki, osobę wymagającą opieki oraz okoliczności uzasadniające wypłatę świadczenia.
3. Dołącz e-ZLA, oświadczenia i pozostałe dokumenty wymagane w danej sytuacji.
4. Podpisz dokument elektronicznie i wyślij go przez skrzynkę podawczą ZUS, adres do doręczeń elektronicznych albo kanał wskazany przez pracodawcę lub zleceniodawcę.

Jeżeli płatnikiem jest pracodawca, sprawdź, czy przyjmuje dokumenty przez e-mail, system kadrowy lub inną ustaloną drogę. Płatnik może zażądać przedstawienia oryginałów dokumentów wraz z załącznikami.

Najbezpieczniej złożyć Z-15 od razu po wystąpieniu przyczyny opieki i nie czekać do końca sześciomiesięcznego okresu przedawnienia. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na dostarczenie zaświadczenia lekarskiego w ciągu 7 dni.

Artykuł dotyczy zasad składania wniosku o zasiłek opiekuńczy i ma charakter informacyjny. W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnej sytuacji warto skontaktować się z ZUS lub płatnikiem zasiłku.