Zasiłek chorobowy – komu przysługuje i jak go uzyskać?

Zasiłek chorobowy to świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osoby objętej ubezpieczeniem chorobowym, która czasowo nie może pracować. Pracownik nie otrzymuje go jednak od pierwszego dnia absencji. Najpierw przysługuje mu wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę, a dopiero później zasiłek wypłacany przez ZUS albo płatnika zasiłków.

Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy dotyczą tej samej niezdolności do pracy, ale są odrębnymi świadczeniami. Pierwsze z nich wynika z art. 92 Kodeksu pracy i obciąża pracodawcę. Drugie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego finansowanym z FUS.

W przypadku pracownika przejście z jednego świadczenia na drugie następuje co do zasady automatycznie, jeżeli niezdolność do pracy trwa nadal i została prawidłowo udokumentowana. Limit wynagrodzenia chorobowego liczy się w roku kalendarzowym. Obejmuje wszystkie zwolnienia w tym roku, także wtedy, gdy pracownik zmienił pracodawcę. Informację o wykorzystanych dniach powinno zawierać świadectwo pracy.

Pracownik, który ukończył 50 lat, korzysta z limitu 14 dni od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym obchodził 50. urodziny. Przykładowo, jeśli urodziny przypadały w 2025 roku, krótszy limit stosuje się od 1 stycznia 2026 roku.

Kto płaci zasiłek chorobowy?

Techniczna wypłata zależy od liczby osób zgłoszonych przez płatnika do ubezpieczenia chorobowego według stanu na 30 listopada poprzedniego roku. Firma zgłaszająca powyżej 20 ubezpieczonych może wypłacać zasiłki jako płatnik zasiłków. W mniejszych zakładach świadczenie wypłaca bezpośrednio ZUS.

Nie oznacza to, że większy pracodawca finansuje zasiłek z własnego budżetu. Jego rola polega na przekazaniu świadczenia w imieniu systemu ubezpieczeń społecznych. Wynagrodzenie chorobowe jest natomiast rzeczywistym kosztem pracodawcy.

Komu przysługuje zasiłek i czym jest okres wyczekiwania?

Prawo do świadczenia wynika z podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Ubezpieczenie jest obowiązkowe między innymi dla pracowników, ale w przypadku niektórych innych form aktywności trzeba przystąpić do niego dobrowolnie i opłacać składkę.

Do osób, które mogą nabyć prawo do zasiłku, należą:

• pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę,
• zleceniobiorcy objęci dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym,
• osoby prowadzące działalność gospodarczą, które opłacają składkę chorobową,
• członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych,
• osoby, które zachorowały po ustaniu zatrudnienia, jeśli spełniają warunki określone w przepisach.

Samo zgłoszenie do ubezpieczenia nie zawsze wystarcza. Co do zasady trzeba jeszcze przejść okres wyczekiwania, czyli minimalny czas podlegania ubezpieczeniu przed uzyskaniem prawa do świadczenia. Przy ubezpieczeniu obowiązkowym wynosi on 30 dni, a przy dobrowolnym 90 dni.

Okres wyczekiwania można traktować jak wymagany staż ubezpieczeniowy. Dlatego osoba, która dopiero rozpoczęła ubezpieczenie, nie zawsze otrzyma świadczenie za pierwsze dni choroby.

Przepisy przewidują wyjątki, między innymi w razie wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz w niektórych sytuacjach związanych z wcześniejszym ubezpieczeniem. Ocena konkretnego przypadku może wymagać sprawdzenia ciągłości ubezpieczenia i dokumentów.

Jak oblicza się wysokość zasiłku?

Podstawą wymiaru jest zwykle przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Od tej kwoty odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, czyli 13,71%. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej niż rok, bierze się pod uwagę odpowiednio krótszy okres.

Za jeden dzień świadczenia przyjmuje się 1/30 podstawy wymiaru, a następnie stosuje właściwy procent. Przy niepełnym miesiącu wypłata zależy więc od liczby dni kalendarzowych objętych prawem do zasiłku.

Przykładowo, przy podstawie wymiaru wynoszącej 5000 zł miesięczna kwota przy stawce 80% wynosi 4000 zł przed uwzględnieniem zasad dotyczących liczby dni i rozliczeń. Przy stawce 100% byłoby to 5000 zł, a przy stawce 70% – 3500 zł.

Jak uzyskać zasiłek chorobowy krok po kroku?

Procedura zaczyna się od potwierdzenia niezdolności do pracy przez lekarza. Najważniejsze czynności wyglądają następująco:

1. Lekarz wystawia elektroniczne zaświadczenie e-ZLA. Dokument trafia do systemu ZUS, więc pracownik co do zasady nie przekazuje papierowego zwolnienia pracodawcy.
2. Pracownik informuje pracodawcę o nieobecności zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy.
3. Pracodawca ustala, czy za pierwszą część absencji należy się wynagrodzenie chorobowe, czy zasiłek chorobowy.
4. Płatnik przekazuje wymagane dane do ZUS. W przypadku pracownika służy do tego między innymi formularz ZUS Z-3, a dla osoby niebędącej pracownikiem stosuje się formularz ZUS Z-3a.
5. Jeżeli świadczenie wypłaca ZUS, osoba ubezpieczona może być zobowiązana do złożenia wniosku i dodatkowych dokumentów, zwłaszcza gdy zachorowała po ustaniu zatrudnienia lub prowadzi działalność gospodarczą.

e-ZLA nie zawsze zastępuje wszystkie formalności. Do wypłaty mogą być potrzebne informacje o ubezpieczeniu, ciąży, hospitalizacji albo ustaniu zatrudnienia. Brak dokumentu lub błąd w formularzu może opóźnić wypłatę.

ZUS powinien wypłacić świadczenie w terminie do 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku. Termin nie musi więc biec od dnia wystawienia e-ZLA, jeżeli dokumentacja jest niepełna albo wymaga uzupełnienia.

Jak długo można pobierać zasiłek?

Standardowy okres zasiłkowy wynosi 182 dni. W przypadku niezdolności do pracy przypadającej w okresie ciąży albo spowodowanej gruźlicą może wynosić 270 dni. Do okresu zasiłkowego wlicza się kolejne okresy niezdolności, jeżeli przepisy nakazują traktować je jako jeden okres zasiłkowy.

Po wyczerpaniu tego limitu nie można automatycznie kontynuować zasiłku. Jeżeli dalsze leczenie rokuje odzyskanie zdolności do pracy, można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Jest to odrębne świadczenie wymagające osobnego postępowania.

Najważniejsze rozróżnienie jest proste: pracodawca finansuje wynagrodzenie chorobowe za początkowy okres absencji, a zasiłek chorobowy pochodzi z FUS. O tym, kto technicznie przekazuje pieniądze, decyduje głównie liczba ubezpieczonych zgłoszonych przez płatnika. Kompletne dokumenty, prawidłowe e-ZLA i sprawdzenie okresu wyczekiwania ograniczają ryzyko opóźnienia wypłaty.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie indywidualnego prawa do świadczenia należy sprawdzić aktualne przepisy lub skontaktować się z ZUS.