Jakie są rodzaje wypadków przy pracy?
Wypadek przy pracy to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które powoduje uraz lub śmierć i pozostaje w związku z pracą. W polskim prawie wyróżnia się przede wszystkim wypadki lekkie, ciężkie, śmiertelne i zbiorowe. Podział wpływa między innymi na obowiązek zawiadomienia Państwowej Inspekcji Pracy i prokuratora.
Czym jest wypadek przy pracy?
Definicję zawiera art. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, określanej jako ustawa wypadkowa. Aby dane zdarzenie można było zakwalifikować jako wypadek przy pracy, muszą wystąpić jednocześnie cztery cechy:
- Nagłość – zdarzenie następuje w krótkim czasie, a nie w wyniku długotrwałego procesu.
- Przyczyna zewnętrzna – uraz wywołuje czynnik pochodzący spoza organizmu pracownika, na przykład wadliwa maszyna, upadek, działanie energii elektrycznej lub substancji chemicznej.
- Związek z pracą – zdarzenie następuje podczas wykonywania zwykłych czynności, polecenia przełożonego, czynności na rzecz pracodawcy albo w czasie pozostawania w jego dyspozycji w związku z pracą.
- Uraz lub śmierć – zdarzenie prowadzi do uszkodzenia tkanek lub narządów albo do zgonu.
Brak choćby jednej z tych cech oznacza, że zdarzenie nie spełnia ustawowej definicji wypadku przy pracy. Sam fakt, że do zdarzenia doszło w godzinach pracy, nie przesądza jeszcze o jego kwalifikacji.
Rodzaje wypadków przy pracy
Klasyfikacja opiera się na skutkach zdarzenia oraz liczbie poszkodowanych. Wypadek może mieć więcej niż jedną cechę, na przykład być jednocześnie ciężki i zbiorowy.
| Rodzaj wypadku | Kryterium | Zgłoszenie do PIP i prokuratora |
|---|---|---|
| Wypadek lekki | Wypadek, który nie spełnia kryteriów wypadku ciężkiego ani śmiertelnego. O rodzaju decydują ustalone skutki urazu, a nie liczba dni hospitalizacji. | Brak szczególnego obowiązku niezwłocznego zawiadomienia tych organów z powodu samej kwalifikacji jako lekki. Zdarzenie trzeba jednak wyjaśnić i udokumentować. |
| Wypadek ciężki | Wypadek powodujący między innymi utratę wzroku, słuchu, mowy lub zdolności rozrodczej, rozstrój zdrowia naruszający podstawowe funkcje organizmu, chorobę zagrażającą życiu lub nieuleczalną, trwałą chorobę psychiczną, całkowitą albo częściową niezdolność do pracy w zawodzie, a także trwałe i istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała. | Niezwłoczne zawiadomienie właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora. |
| Wypadek śmiertelny | Wypadek, wskutek którego śmierć nastąpiła w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od dnia zdarzenia. | Niezwłoczne zawiadomienie właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora. |
| Wypadek zbiorowy | Wypadek, w wyniku którego w ramach tego samego zdarzenia poszkodowane zostały co najmniej 2 osoby. | Niezwłoczne zawiadomienie właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora. |
Wypadek lekki nie oznacza zdarzenia, które można pominąć. Każdy wypadek przy pracy wymaga ustalenia okoliczności i przyczyn oraz sporządzenia właściwej dokumentacji. Nie należy też stosować uproszczenia, zgodnie z którym wypadek ciężki oznacza pobyt w szpitalu dłuższy niż określona liczba dni. Ustawa nie posługuje się takim kryterium.
Zdarzenia zrównane z wypadkiem przy pracy
Ustawa obejmuje ochroną także niektóre zdarzenia, które nie występują bezpośrednio w zakładzie pracy, ale są traktowane na równi z wypadkiem przy pracy. Należą do nich:
- Wypadek podczas podróży służbowej, chyba że został spowodowany zachowaniem niezwiązanym z wykonywaniem powierzonych zadań.
- Wypadek podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony.
- Wypadek przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.
W przypadku podróży służbowej ocenia się, czy zachowanie pracownika pozostawało w związku z celem i warunkami delegacji. Czynności całkowicie prywatne mogą wyłączyć takie zdarzenie spod ochrony przewidzianej dla wypadków zrównanych z wypadkiem przy pracy.
Co musi zrobić pracodawca po wypadku?
Art. 234 Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę obowiązek podjęcia działań ograniczających zagrożenie, zapewnienia pierwszej pomocy oraz ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia. W praktyce pracodawca powinien:
- zabezpieczyć miejsce wypadku, na przykład zatrzymać maszynę, odłączyć zasilanie i ograniczyć dostęp osób postronnych,
- zapewnić poszkodowanym pierwszą pomoc oraz, gdy jest to potrzebne, pomoc medyczną,
- powołać zespół powypadkowy i zapewnić przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego,
- sporządzić protokół powypadkowy i zarejestrować zdarzenie w dokumentacji wypadkowej,
- wdrożyć środki zapobiegające podobnym zdarzeniom w przyszłości.
Zespół powypadkowy ustala okoliczności i przyczyny wypadku, a następnie sporządza protokół powypadkowy. W przypadku wypadku ciężkiego, śmiertelnego lub zbiorowego pracodawca musi niezwłocznie zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora, a późniejsze obowiązki dokumentacyjne wykonuje zgodnie z przepisami dotyczącymi danego zdarzenia.
Najważniejsze rozróżnienie polega na tym, że każdy wypadek trzeba udokumentować, ale tylko wypadki ciężkie, śmiertelne i zbiorowe wymagają niezwłocznego zawiadomienia PIP oraz prokuratora.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy prawnej ani konsultacji ze specjalistą ds. BHP lub prawnikiem.
