Jak odzyskać pieniądze z ZUS po śmierci ubezpieczonego?

Tak. Środki zgromadzone na subkoncie ZUS i rachunku OFE mogą podlegać podziałowi po śmierci ubezpieczonego, ale ZUS nie wypłaca ich automatycznie. Osoba uprawniona musi złożyć właściwy wniosek. Najważniejszy termin dotyczy niezrealizowanego świadczenia – na formularz ENS jest 12 miesięcy od dnia śmierci.

Najważniejsze informacje: środki z subkonta lub OFE odzyskuje się zwykle na podstawie formularza USS, niezrealizowane świadczenie wymaga formularza ENS, a wypłata gwarantowana – formularza ZUS-ER-WGP-01. Przy wypłacie z subkonta lub OFE ZUS pobiera automatycznie 19% zryczałtowanego podatku.

Kto może otrzymać pieniądze po zmarłym?

O tym, komu przypadną środki, decydują przede wszystkim wskazanie osoby uposażonej, małżeńska wspólność majątkowa oraz dokumenty spadkowe. Uposażonym może być nie tylko członek rodziny, lecz każda osoba wskazana przez zmarłego.

W uproszczeniu kolejność ustalania uprawnień wygląda następująco:

• Osoba uposażona – imiennie wskazana przez zmarłego w ZUS lub OFE. W takim zakresie środki nie wchodzą do spadku.
• Małżonek – otrzymuje część przypadającą mu z tytułu wspólności majątkowej, zwykle w formie transferu na własne konto lub subkonto emerytalne.
• Spadkobiercy – otrzymują środki, których zmarły nie przeznaczył osobom uposażonym, na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia albo prawomocnego postanowienia sądu.

Transfer na subkonto lub rachunek OFE małżonka nie jest wypłatą gotówkową. Z kolei część przypadająca osobom uposażonym albo spadkobiercom może zostać wypłacona w pieniądzu. Dokładny podział zależy między innymi od tego, kiedy zgromadzono środki i czy w małżeństwie obowiązywała wspólność majątkowa.

Jak odzyskać pieniądze z ZUS po śmierci ubezpieczonego?

Procedura zależy od tego, czy zmarły miał tylko subkonto w ZUS, czy również należał do OFE. Jeżeli posiadał oba rachunki, podział zwykle rozpoczyna się w OFE, a następnie fundusz przekazuje ZUS informacje potrzebne do podziału subkonta.

1. Ustal, gdzie znajdowały się środki. Sprawdź dokumenty zmarłego, korespondencję z ZUS i OFE oraz informacje o stanie konta. Jeżeli nie wiesz, do którego OFE należał zmarły, możesz zwrócić się do ZUS o taką informację. ZUS wymaga w tym celu dokumentu potwierdzającego interes prawny, na przykład aktu poświadczenia dziedziczenia albo prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku.
2. Sprawdź osoby uprawnione. Ustal, czy zmarły wskazał uposażonych oraz czy pozostawał w małżeństwie i we wspólności majątkowej. Jeżeli nie ma wskazanych osób, potrzebne będą dokumenty spadkowe.
3. Przygotuj dokumenty. Zwykle potrzebne są akt zgonu, dokument tożsamości wnioskodawcy, dokument potwierdzający prawo do środków oraz numer rachunku bankowego. Małżonek powinien dołączyć dokument potwierdzający małżeństwo i, jeśli jest to potrzebne, informacje o ustroju majątkowym. Spadkobierca przedstawia akt poświadczenia dziedziczenia albo prawomocne postanowienie sądu.
4. Wybierz właściwy formularz. Do środków z subkonta służy formularz USS. Niezrealizowane świadczenie, czyli niewypłacona emerytura lub renta za okres obejmujący śmierć, wymaga formularza ENS. Wypłata gwarantowana jest objęta formularzem ZUS-ER-WGP-01.
5. Złóż wniosek w odpowiedniej instytucji. Jeżeli zmarły miał aktywny rachunek OFE, zacznij od właściwego funduszu. Jeżeli nie był członkiem OFE albo wszystkie środki zostały wcześniej przeniesione do ZUS, wniosek USS składa się bezpośrednio w ZUS. Dokumenty można złożyć w placówce, korespondencyjnie lub elektronicznie, jeśli dana procedura i forma dokumentów na to pozwalają.

Nie czekaj na kontakt ze strony ZUS. Sam fakt, że środki są zapisane na subkoncie, nie uruchamia wypłaty. W przypadku aktywnego OFE fundusz po podziale zawiadamia ZUS o osobach uprawnionych i ich udziałach, a ZUS dokonuje następnie podziału środków z subkonta.

Jakie dokumenty przygotować?

Przed złożeniem wniosku zgromadź dokumenty potwierdzające zarówno śmierć ubezpieczonego, jak i własne prawo do wypłaty:

• odpis aktu zgonu osoby ubezpieczonej,
• dokument tożsamości osoby składającej wniosek,
• akt małżeństwa oraz dokumenty dotyczące wspólności majątkowej, jeśli wniosek składa małżonek,
• akt poświadczenia dziedziczenia albo prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, jeśli środki przypadają spadkobiercy,
• dokument wskazujący osobę uposażoną lub udział w środkach, jeżeli znajduje się w posiadaniu wnioskodawcy.

Rodzaje środków i terminy wypłaty

Czym różnią się subkonto, wypłata gwarantowana i niezrealizowane świadczenie?

Subkonto ZUS i OFE to środki gromadzone w ramach drugiego filaru. Zasadniczo podlegają podziałowi po śmierci, chyba że środki zostały już uwzględnione w określony sposób przy przyznaniu emerytury. Jeżeli zmarły był członkiem OFE, działa tak zwany suwak bezpieczeństwa, który przed osiągnięciem wieku emerytalnego stopniowo przenosi środki z OFE do ZUS. Dlatego warto sprawdzić oba miejsca.

Wypłata gwarantowana dotyczy osoby, która pobierała emeryturę docelową przez krótki czas. Przysługuje rodzinie lub osobom uposażonym, jeżeli śmierć nastąpiła w okresie do 37 miesięcy od rozpoczęcia wypłaty tej emerytury. Jej wysokość zależy od różnicy między środkami uwzględnionymi przy przejściu na emeryturę a kwotą już wypłaconą. Po upływie tego okresu wypłata gwarantowana co do zasady nie przysługuje.

Niezrealizowane świadczenie to odrębna należność, najczęściej emerytura lub renta za miesiąc, w którym nastąpił zgon, jeżeli ZUS nie wypłacił jej przed śmiercią. Wniosek ENS trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy. Ten termin ma szczególne znaczenie, ponieważ po jego przekroczeniu ZUS może odmówić wypłaty.

Przy wypłacie środków z subkonta lub OFE ZUS potrąca automatycznie 19% podatku dochodowego. Otrzymujesz więc kwotę pomniejszoną o podatek i nie musisz samodzielnie obliczać tej zaliczki. Niezrealizowane świadczenie podlega odrębnym zasadom podatkowym, zależnym między innymi od tego, kto je odbiera.

Na co uważać?

Najczęstsze problemy wynikają nie z samego prawa do środków, lecz z pominięcia właściwej instytucji albo terminu:

• oczekiwanie, że ZUS sam odnajdzie uprawnionych i wypłaci pieniądze,
• złożenie wniosku USS w ZUS, mimo że podział powinien rozpocząć się w OFE,
• przekroczenie 12-miesięcznego terminu na złożenie formularza ENS,
• brak dokumentu spadkowego albo dokumentu potwierdzającego wspólność majątkową.

Jeżeli sprawa obejmuje kilku spadkobierców, rozwód, śmierć osoby uposażonej albo rozdzielność majątkową, przebieg postępowania może wymagać indywidualnej analizy dokumentów.

Najważniejsze jest szybkie ustalenie, gdzie znajdowały się środki, kto został wskazany jako uposażony i jaki formularz należy złożyć. Wniosek USS dotyczący subkonta lub OFE nie ma wskazanego w outline formalnego terminu, lecz formularz ENS trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od śmierci. ZUS pobiera 19% podatku od wypłaty z subkonta lub OFE automatycznie.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani podatkowej. W przypadku sporu między spadkobiercami lub nietypowego łańcucha dziedziczenia warto skonsultować dokumenty ze specjalistą.