Zasiłek celowy – kto może go otrzymać i jak złożyć wniosek?

Zasiłek celowy to uznaniowe świadczenie z pomocy społecznej na konkretną, niezbędną potrzebę życiową, np. zakup leków, żywności, opału lub odzieży. Samo spełnienie kryterium dochodowego nie gwarantuje wypłaty, ponieważ ośrodek ocenia także sytuację osoby lub rodziny oraz możliwości finansowe gminy.

Czym jest zasiłek celowy?

Świadczenie przyznaje gmina, najczęściej za pośrednictwem MOPS, GOPS, OPS albo centrum usług społecznych. Podstawę prawną stanowi ustawa o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. Zasiłek służy pokryciu całości lub części konkretnego wydatku, a nie stałemu wyrównywaniu dochodu.

Obecnie jest to co do zasady pomoc jednorazowa. Wysokość świadczenia nie wynika z jednej ustawowej stawki. Ośrodek ustala ją w decyzji, biorąc pod uwagę rodzaj potrzeby, sytuację wnioskodawcy oraz środki, którymi dysponuje gmina.

Spełnienie warunków ustawowych nie oznacza automatycznego prawa do wypłaty. Zasiłek celowy ma charakter fakultatywny, dlatego organ może przyznać pomoc, ale nie musi tego zrobić w każdej sprawie.

Kto może otrzymać zasiłek celowy?

Zwykły zasiłek celowy jest przeznaczony dla osoby lub rodziny, której dochód nie przekracza ustawowego kryterium i która znajduje się w trudnej sytuacji z powodu wskazanego w ustawie. Może chodzić między innymi o bezrobocie, bezdomność, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę, bezradność w sprawach opiekuńczych, przemoc domową, alkoholizm, narkomanię, zdarzenie losowe albo klęskę żywiołową.

Obowiązujące kryteria dochodowe wynoszą:

Przykładowo, dla rodziny czteroosobowej limit wynosi 3292 zł łącznie. Rodzina w rozumieniu przepisów to osoby spokrewnione lub niespokrewnione, które mieszkają razem i wspólnie gospodarują. Rada gminy może wprowadzić wyższe progi dla niektórych form pomocy, dlatego przed złożeniem wniosku warto sprawdzić lokalne zasady.

Przy ustalaniu dochodu ośrodek bierze pod uwagę przychody gospodarstwa domowego po odliczeniu między innymi podatku, kosztów uzyskania przychodu oraz składek na ubezpieczenia. Niektóre świadczenia nie są wliczane, w tym świadczenie wychowawcze 800 plus i sam zasiłek celowy. Dochód z gospodarstwa rolnego ustala się według liczby hektarów przeliczeniowych. W przekazanych zasadach przyjęto kwotę 459 zł miesięcznie z 1 ha przeliczeniowego.

Na co można przeznaczyć pieniądze?

Ustawa wymienia przykładowe niezbędne potrzeby życiowe, które mogą zostać objęte pomocą:

• Zakup żywności, w tym środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.
• Zakup leków, wyrobów medycznych i pokrycie kosztów leczenia.
• Ogrzewanie mieszkania, w tym zakup opału.
• Zakup odzieży i niezbędnych przedmiotów użytku domowego.
• Drobne remonty i naprawy w mieszkaniu.
• Pokrycie kosztów pogrzebu.

Osoba bezdomna albo osoba bez dochodu, która nie może uzyskać świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, może otrzymać pomoc na wydatki związane z leczeniem. Zasiłek może mieć także formę biletu kredytowanego, a nie wypłaty pieniężnej.

W szczególnych sytuacjach pomoc może zostać przyznana niezależnie od dochodu. Dotyczy to przede wszystkim strat poniesionych wskutek zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Ośrodek może też przyznać świadczenie w ramach kontraktu socjalnego, przez okres do dwóch miesięcy od podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą takim kontraktem.

Jaki rodzaj zasiłku celowego można otrzymać?

Przepisy przewidują kilka form tego świadczenia. Różnią się one przede wszystkim kryterium dochodowym, zwrotnością i okolicznościami, w których mogą zostać przyznane.

Specjalny zasiłek celowy

Specjalny zasiłek celowy może zostać przyznany osobie lub rodzinie, której dochód przekracza ustawowe kryterium, ale znajduje się ona w szczególnie uzasadnionej sytuacji. Ustawa nie tworzy zamkniętej listy takich przypadków. Ośrodek ocenia między innymi charakter potrzeby, jej pilność, sytuację zdrowotną i rodzinną oraz możliwości gminy.

Świadczenie jest bezzwrotne, ale jego wysokość nie może przekroczyć odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej albo rodziny. Przy obecnych progach maksymalna kwota dla osoby samotnej wynosi 1010 zł, a dla rodziny jest związana z limitem 823 zł na osobę.

Zasiłek pod warunkiem zwrotu

Jeżeli dochód przekracza kryterium, gmina może przyznać zwykły zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części albo całości świadczenia. Zasady i zakres zwrotu określa uchwała właściwej rady gminy. Informacja o obowiązku oddania pieniędzy powinna wynikać z decyzji administracyjnej.

Pomoc przyznana po zdarzeniu losowym lub klęsce również może być niezależna od dochodu. To, czy trzeba ją zwrócić, zależy od podstawy przyznania i treści decyzji.

Jak złożyć wniosek o zasiłek celowy?

Wniosek składa się w ośrodku pomocy społecznej albo centrum usług społecznych właściwym dla miejsca zamieszkania. Osoba bezdomna składa go co do zasady w gminie ostatniego zameldowania na pobyt stały. Wniosek może złożyć także inna osoba, jeżeli działa za zgodą zainteresowanego.

Procedura zwykle przebiega w następujących etapach:

1. Złóż wniosek i wskaż konkretny cel pomocy, na przykład zakup leków, opału albo żywności.
2. Przedstaw dokumenty dotyczące dochodów, sytuacji rodzinnej, zdrowia i ponoszonego wydatku.
3. Weź udział w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzanym przez pracownika socjalnego.
4. Poczekaj na decyzję administracyjną określającą przyznanie, wysokość i formę świadczenia.
5. Jeżeli decyzja jest odmowna albo nie zgadzasz się z jej treścią, złóż odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

Podczas wywiadu pracownik socjalny sprawdza sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową. Ośrodek może poprosić o dokument tożsamości, zaświadczenia lub oświadczenia o dochodach, decyzję o emeryturze albo rencie, orzeczenie o niepełnosprawności oraz dokumenty potwierdzające konkretny wydatek.

Odmowa udziału w wywiadzie środowiskowym albo niezłożenie wymaganego oświadczenia o dochodach i majątku może skutkować odmową pomocy. Od decyzji administracyjnej przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od jej doręczenia. Wyjątkiem jest przyznanie biletu kredytowanego, które nie wymaga decyzji w takim samym trybie.

Czy przepisy dotyczące zasiłku mogą się zmienić?

Projekt UD315, przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przewiduje możliwość wypłaty zasiłku jednorazowo albo w transzach przez okres nie dłuższy niż jeden rok kalendarzowy. Rozwiązanie miałoby ograniczyć konieczność składania kolejnych wniosków przy wydatkach powtarzalnych, na przykład na leki lub żywność.

To jednak nadal projekt, a nie obowiązujące prawo. Do czasu uchwalenia i ogłoszenia zmian zasiłek celowy należy traktować zgodnie z obecnymi zasadami, w tym jako świadczenie co do zasady jednorazowe i uznaniowe.

Najważniejsze dla wnioskodawcy są trzy kwestie: wskazanie konkretnej potrzeby, przedstawienie pełnej sytuacji dochodowej i majątkowej oraz udział w wywiadzie środowiskowym. Nawet wtedy o przyznaniu pomocy decyduje organ, który ocenia również możliwości finansowe gminy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie sprawdź aktualne zasady w właściwym MOPS, GOPS, OPS lub centrum usług społecznych.